2 sierpnia 2026 r. zaczynają obowiązywać kluczowe dla większości firm przepisy rozporządzenia o sztucznej inteligencji (EU AI Act), w tym obowiązki transparentności z art. 50. Jeżeli w Twojej firmie działa chatbot, generujecie treści z pomocą AI albo korzystacie z narzędzi AI w komunikacji z klientami, ten termin dotyczy Was bezpośrednio. Dobra wiadomość: dla typowego MŚP zakres prac jest ograniczony i da się go zamknąć w kilka tygodni. Zła wiadomość: nie da się go zamknąć, jeśli nie wiecie, gdzie w firmie w ogóle używacie AI.
Poniżej praktyczny przewodnik. Bez paniki i bez prawniczego żargonu.
Co dokładnie wchodzi w życie 2 sierpnia 2026
Od tego dnia stosuje się obowiązki transparentności z art. 50 EU AI Act. W praktyce oznaczają one, że:
- chatboty i inne systemy AI wchodzące w interakcję z ludźmi muszą jasno informować użytkownika, że rozmawia ze sztuczną inteligencją, chyba że jest to oczywiste z kontekstu;
- treści generowane lub istotnie modyfikowane przez AI (tekst, obraz, audio, wideo) powinny być odpowiednio oznaczane, szczególnie gdy publikuje się je w celu informowania opinii publicznej;
- deepfake'i, czyli treści łudząco imitujące prawdziwe osoby, miejsca lub zdarzenia, muszą być wyraźnie ujawniane jako sztucznie wygenerowane.
Kalendarz ma przy tym dwa niuanse:
- Watermarking (art. 50 ust. 2), czyli techniczne znakowanie treści generowanych maszynowo (metadane czytelne dla maszyn). Nowe systemy generatywne wprowadzane na rynek od 2 sierpnia 2026 r. muszą je mieć od razu; systemy, które były na rynku wcześniej, dostały okres przejściowy do 2 grudnia 2026 r. Obowiązek informowania ludzi działa jednak już od sierpnia.
- Systemy wysokiego ryzyka (Annex III): pakiet Digital Omnibus, przyjęty ostatecznie przez Parlament Europejski 16 czerwca i Radę UE 29 czerwca 2026 r., przesunął ich obowiązki na 2 grudnia 2027 r. (Annex I: 2 sierpnia 2028 r.). Jeśli więc rozważacie np. AI w rekrutacji czy scoringu, macie więcej czasu na pełną zgodność, ale nie na przemyślenie tematu. Omnibus nie przesunął przy tym transparentności z art. 50: wcześniejsze pomysły odroczenia jej do 2027 r. nie weszły do finalnego tekstu.
Jakie kary grożą za brak zgodności
Maksymalne kary w EU AI Act sięgają 35 mln EUR lub 7% rocznego światowego obrotu (w zależności od tego, która kwota jest wyższa), ale te najwyższe dotyczą wyłącznie praktyk zakazanych i obowiązują już od sierpnia 2025 r. Za naruszenie obowiązków transparentności z art. 50 grozi osobny pułap: do 15 mln EUR lub 3% obrotu, egzekwowalny od 2 sierpnia 2026 r. Dla MŚP przewidziano proporcjonalne podejście, jednak „proporcjonalna" kara nadal potrafi zaboleć, a do tego dochodzi ryzyko reputacyjne, gdy klient odkryje nieoznaczonego bota.
Świeża sprawa z czerwca: unijny Urząd ds. AI opublikował 10 czerwca 2026 r. dobrowolny Kodeks postępowania w sprawie transparentności treści AI (pokrywa art. 50 ust. 2, 4 i 5, z dwuwarstwowym oznaczaniem: metadane plus widoczna informacja). Firmy mogą go podpisywać do 22 lipca 2026 r. Podpis nie jest obowiązkowy, ale bywa najtańszym dowodem należytej staranności, zanim Komisja wyda pełne wytyczne do art. 50.
Krok 1: inwentaryzacja, czyli gdzie w firmie faktycznie jest AI
Większość firm używa więcej AI, niż im się wydaje. Zróbcie prostą listę i przejdźcie działami:
- obsługa klienta: chatbot na stronie, voicebot, automatyczne odpowiedzi e-mail;
- marketing: generowanie tekstów, grafik, wideo, postów w mediach społecznościowych;
- sprzedaż i HR: narzędzia do analizy CV, scoringu leadów, transkrypcji rozmów;
- operacje: asystenty AI w pakietach biurowych, tłumaczenia maszynowe, analiza dokumentów;
- IT i produkt: funkcje AI wbudowane we własne oprogramowanie lub usługi dla klientów.
Dla każdej pozycji zanotujcie: kto jest dostawcą, kto z tego korzysta, czy wynik trafia do klientów lub do publiczności, czy przetwarzane są dane osobowe.
Krok 2: klasyfikacja według czterech kategorii ryzyka
EU AI Act dzieli systemy AI według ryzyka:
Praktyki zakazane
M.in. manipulacja podprogowa, social scoring, rozpoznawanie emocji w pracy i edukacji. Te zakazy obowiązują już od lutego 2025 r. Jeśli cokolwiek z listy brzmi znajomo, sprawa jest pilna i wymaga konsultacji z prawnikiem.
Wysokie ryzyko (Annex III)
Np. AI w rekrutacji, ocenie zdolności kredytowej, edukacji, infrastrukturze krytycznej. Pełne obowiązki od 2 grudnia 2027 r., ale przygotowania (dokumentacja, nadzór człowieka, zarządzanie ryzykiem) lepiej zacząć wcześniej.
Ograniczone ryzyko: tu jest sierpień 2026
Chatboty, generatory treści, deepfake'i. To właśnie art. 50 i obowiązki transparentności. Dla większości MŚP to jedyna kategoria wymagająca działania teraz.
Minimalne ryzyko
Filtry antyspamowe, autouzupełnianie, większość funkcji „w tle". Brak dodatkowych obowiązków: wystarczy odnotować w inwentaryzacji.
Krok 3: plan na lipiec, tydzień po tygodniu
Tydzień 1: inwentaryzacja. Lista wszystkich systemów i narzędzi AI (patrz krok 1). Wyznaczcie jedną osobę odpowiedzialną za temat.
Tydzień 2: klasyfikacja i luki. Przypiszcie każdemu systemowi kategorię ryzyka. Wypiszcie, gdzie brakuje oznaczeń: chatbot bez informacji „rozmawiasz z AI", publikowane treści AI bez adnotacji, materiały wideo i audio bez ujawnienia.
Tydzień 3: wdrożenie oznaczeń. Dodajcie komunikaty przy chatbotach, adnotacje przy treściach generowanych przez AI, zapisy w regulaminach i politykach. Zaktualizujcie procesy: kto oznacza treści przed publikacją i jak.
Tydzień 4: szkolenie i dokumentacja. Krótkie szkolenie zespołów (marketing, obsługa klienta, HR) z nowych zasad. Spiszcie wewnętrzną politykę korzystania z AI; to również element tzw. AI literacy, którego rozporządzenie wymaga od organizacji już dziś. Zachowajcie dokumentację działań: w razie kontroli pokazuje ona należytą staranność.
Najczęstsze pułapki
- „Używamy tylko ChatGPT, to nas nie dotyczy". Dotyczy. Obowiązki transparentności odnoszą się do tego, jak używacie wyników, nie tylko do tego, kto zbudował model.
- „Nasz dostawca na pewno to załatwił". Częściowo. Dostawca odpowiada za znakowanie techniczne, ale za informowanie Waszych klientów odpowiadacie Wy jako podmiot stosujący system.
- Odkładanie na sierpień. Oznaczenia trzeba jeszcze przetestować i przeszkolić zespół. Lipiec to ostatni rozsądny moment.
FAQ
Czy oznaczenie „treść wygenerowana przez AI" jest wymagane przy każdym e-mailu napisanym z pomocą asystenta AI?
Nie każdym. Obowiązki koncentrują się na interakcji z systemem AI (chatboty) oraz treściach publikowanych, zwłaszcza informujących opinię publiczną, i deepfake'ach. Wewnętrzna korespondencja robocza redagowana z pomocą AI i zweryfikowana przez człowieka to inna sytuacja, choć dobrze mieć spójną politykę firmową także tutaj.
Mamy tylko chatbota od zewnętrznego dostawcy. Co musimy zrobić?
Upewnić się, że użytkownik widzi jasną informację o rozmowie z AI, zanim zacznie z bota korzystać. Sprawdźcie też umowę z dostawcą: kto odpowiada za konfigurację komunikatów i aktualizacje zgodności.
Czy przesunięcie terminów w Digital Omnibus oznacza, że sierpień 2026 też może się przesunąć?
Nie. Digital Omnibus przesunął obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka (Annex III na 2 grudnia 2027 r.), ale transparentność z art. 50 pozostała bez zmian: 2 sierpnia 2026 r.
Zacznij od rozmowy, nie od paniki
ESKOM AI przeszło tę ścieżkę na własnej stronie i produktach: od inwentaryzacji, przez klasyfikację, po wdrożenie oznaczeń zgodnych z art. 50. Rozwijamy też narzędzia ułatwiające zgodność (m.in. anonimizację danych i monitoring zmian regulacyjnych) oraz świadczymy usługi doradcze i wdrożeniowe w obszarze compliance AI.
Jeśli chcesz sprawdzić, jak Twoja firma stoi wobec terminu 2 sierpnia, umów bezpłatną konsultację przez formularz na eskom.ai/pl/kontakt.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przed podjęciem decyzji dotyczących zgodności z EU AI Act skonsultuj się z prawnikiem.